Rejestr obiektów geograficznych – co to jest i do czego służy?

Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych (PRNG) to urzędowa, referencyjna baza danych zawierająca nazwy obiektów geograficznych w Polsce oraz polskojęzyczne nazwy obiektów na świecie. Dane są bezpłatne i dostępne przez Geoportal, pliki do pobrania oraz usługi WMS i WFS.

Czym jest Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych?

PRNG stanowi podstawowe źródło danych o nazewnictwie geograficznym wykorzystywane w systemach informacji przestrzennej, administracji, kartografii, nauce i oprogramowaniu GIS. Rejestr obejmuje nie tylko same nazwy, lecz także informacje o obiektach, między innymi ich położenie, identyfikatory i wybrane atrybuty.

Podstawę prawną tworzenia, aktualizacji, weryfikowania i udostępniania danych stanowi rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 29 stycznia 2021 r. w sprawie państwowego rejestru nazw geograficznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 273).

Z czego składa się PRNG?

Rejestr ma dwie główne części. Pierwsza obejmuje obiekty położone na terytorium Polski, także na polskich obszarach morskich. Druga gromadzi polskojęzyczne nazwy obiektów znajdujących się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Rejestr RP obejmuje między innymi nazwy miejscowości oraz obiektów fizjograficznych, takich jak rzeki, jeziora, wzniesienia, pasma górskie czy inne elementy środowiska geograficznego. Urzędowe nazewnictwo z obszaru Polski jest weryfikowane co roku według stanu na 1 stycznia.

Rejestr świata zawiera nazwy obiektów ze wszystkich kontynentów, a także obiektów podmorskich. Za standaryzację i zalecanie polskich nazw odpowiada KSNG, czyli Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W bazie mogą znajdować się także endonimy, czyli nazwy używane lokalnie.

Jak korzystać z danych PRNG?

Najprostszym narzędziem do przeglądania danych jest Geoportal.gov.pl. Trzeba jednak odróżnić portal mapowy od samego rejestru. Geoportal prezentuje dane PRNG na mapie i udostępnia je za pomocą usług oraz plików, natomiast PRNG jest bazą referencyjną, z której te dane pochodzą.

Dla użytkowników, którzy chcą tylko wyszukać nazwę lub sprawdzić położenie obiektu, przeznaczony jest także dedykowany portal prng.geoportal.gov.pl. Pozwala on wyszukiwać obiekty między innymi po nazwie głównej i identyfikatorze PRNG, a w przypadku nazw świata także po endonimie.

Pliki dostępne do pobrania mogą mieć następujące formaty:

• GML – format danych przestrzennych wykorzystywany między innymi przez usługę WFS
• SHP – popularny format wektorowy obsługiwany przez wiele programów GIS
• XLSX – format arkusza kalkulacyjnego przydatny do pracy z tabelarycznymi atrybutami

Aby pobrać dane z Geoportalu, możesz skorzystać z następującej ścieżki:

1. Otwórz serwis Geoportal.gov.pl i przejdź do drzewa warstw.
2. W sekcji „Dane do pobrania” wybierz warstwę „Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych”.
3. Wskaż interesujący obszar lub kliknij mapę, aby wyświetlić dostępne dane.
4. Wybierz kategorię obiektów oraz format pliku, na przykład GML, SHP albo XLSX.
5. Zapisz pobrany plik i otwórz go w arkuszu kalkulacyjnym lub programie GIS.

WMS i WFS – którą usługę wybrać?

WMS służy przede wszystkim do wyświetlania danych jako warstwy mapowej. Sprawdza się, gdy chcesz szybko zobaczyć nazwy na tle innych danych przestrzennych. Usługę można podłączyć w Geoportalu albo w programie obsługującym standard WMS, takim jak QGIS.

WFS udostępnia dane wektorowe wraz z ich atrybutami. Jest przydatny przy analizach przestrzennych, filtrowaniu obiektów i pracy na wybranym obszarze. W QGIS można dodać usługę WFS jako źródło danych, wybrać warstwę i załadować ją do projektu. W razie potrzeby dane można później wyeksportować do pliku w innym formacie.

W praktyce wybór zależy od celu pracy:

• WMS sprawdzi się przy szybkim przeglądaniu i wizualizacji nazw na mapie.
• WFS będzie lepszy, gdy potrzebujesz danych wektorowych do analizy.
• Plik GML pozwoli zachować dane przekazywane przez usługę WFS.
• Pliki SHP i XLSX będą wygodne, gdy chcesz pracować lokalnie bez stałego połączenia z usługą.

Gdzie znaleźć oficjalne dane?

Podstawowym źródłem informacji i plików jest Geoportal.gov.pl, w tym sekcja dotycząca Państwowego Rejestru Nazw Geograficznych. Dane można także przeglądać w dedykowanym portalu prng.geoportal.gov.pl. Oba serwisy pozwalają korzystać z informacji o nazwach oraz ich położeniu, choć portal PRNG jest nastawiony przede wszystkim na wyszukiwanie i prezentację danych rejestru.

Dane PRNG są udostępniane bezpłatnie i mogą być wykorzystywane w projektach administracyjnych, naukowych, edukacyjnych oraz komercyjnych, z uwzględnieniem zasad określonych dla danego sposobu udostępnienia. Aktualizacja części dotyczącej Polski odbywa się na podstawie aktów prawnych i dokumentów dotyczących nazewnictwa, natomiast dane o polskich nazwach obiektów świata są aktualizowane na podstawie uchwał KSNG.