Rejestr nazw geograficznych – co to jest i jak z niego korzystać?
Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych (PRNG) to oficjalna, referencyjna baza danych o nazwach geograficznych w Polsce oraz o zalecanych polskich nazwach obiektów położonych za granicą. Z danych można bezpłatnie korzystać przez Geoportal, między innymi do przeglądania map, pracy w systemach GIS i pobierania plików.
Czym jest PRNG?
PRNG stanowi urzędowe źródło informacji o nazewnictwie geograficznym. Gromadzi nazwy obiektów, ich położenie oraz atrybuty opisujące zarówno nazwę, jak i sam obiekt. Dzięki temu inne systemy informacji przestrzennej, administracja publiczna i użytkownicy map mogą korzystać ze spójnego, ustandaryzowanego nazewnictwa.
Rejestr obejmuje między innymi miejscowości oraz obiekty fizjograficzne, takie jak rzeki, jeziora, pasma górskie, szczyty czy regiony. Dane są udostępniane bezpłatnie i mogą być wykorzystywane w oprogramowaniu geoinformacyjnym, opracowaniach kartograficznych oraz analizach przestrzennych.
Z jakich części składa się rejestr?
PRNG dzieli się na dwie części. Pierwsza dotyczy obiektów położonych w Polsce, a druga polskich nazw obiektów znajdujących się poza granicami kraju.
| Cecha | PRNG RP | PRNG World |
|---|---|---|
| Zakres | Obiekty położone w całości lub części na terytorium Polski, także na polskich obszarach morskich. | Obiekty geograficzne położone poza granicami Polski. |
| Rodzaj nazw | Urzędowe, zestandaryzowane i niestandaryzowane nazwy obiektów geograficznych w Polsce. | Polskie nazwy zalecane dla obiektów zagranicznych, czyli egzonimy. |
| Podstawa ustalania nazw | Akty prawne, dokumenty i przepisy dotyczące nazw miejscowości oraz obiektów fizjograficznych. | Uchwały Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP. |
Egzonim to polska nazwa obiektu znajdującego się poza Polską, różna od nazwy używanej lokalnie. Nazwa lokalna to endonim. Przykładem egzonimu jest „Paryż”, podczas gdy w języku francuskim używa się nazwy „Paris”. PRNG World nie rejestruje wszystkich polskich zwyczajów językowych, lecz nazwy zestandaryzowane, uchwalone lub zalecane przez KSNG.
Jak korzystać z danych PRNG?
Głównym miejscem dostępu do rejestru jest Geoportal.gov.pl. Dane można przeglądać na mapie, wyszukiwać według atrybutów i pobierać do dalszej pracy. Dedykowany portal PRNG pozwala także wyszukiwać obiekty między innymi po nazwie głównej oraz identyfikatorze PRNG, a w części światowej również po endonimie.
Najprostsza ścieżka przeglądania danych wygląda następująco:
- Otwórz serwis Geoportal i przejdź do widoku mapowego lub dedykowanego portalu PRNG.
- W drzewie warstw odszukaj warstwy Państwowego Rejestru Nazw Geograficznych.
- Włącz warstwę odpowiadającą szukanemu rodzajowi obiektu, na przykład miejscowościom albo obiektom fizjograficznym.
- Wyszukaj nazwę lub wskaż obiekt na mapie, aby wyświetlić jego atrybuty i położenie.
Do samego oglądania mapy służy przede wszystkim usługa WMS. Jeżeli potrzebujesz danych wektorowych do analizy lub własnego projektu GIS, lepszym rozwiązaniem będzie WFS albo pobranie gotowego pliku. Dostępne sposoby pracy z danymi obejmują:
- WMS – wyświetlanie warstw mapowych w Geoportalu lub programie GIS.
- WFS – pobieranie obiektów wektorowych wraz z ich atrybutami, często dla wybranego obszaru.
- Pliki do pobrania – dane udostępniane między innymi w formatach GML, SHP i XLSX.
W Geoportalu pliki można znaleźć w sekcji „Dane do pobrania”, przy warstwie Państwowego Rejestru Nazw Geograficznych. Dla części dotyczącej Polski dostępne są osobne dane dotyczące miejscowości i obiektów fizjograficznych. Usługa WFS przekazuje dane wektorowe w formacie GML, natomiast SHP sprawdzi się w wielu programach GIS, a XLSX ułatwia analizę tabelaryczną w arkuszu kalkulacyjnym.
Rola KSNG i znaczenie standaryzacji
Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej odpowiada za ustalanie i rekomendowanie polskich nazw obiektów zagranicznych. Jej uchwały stanowią podstawę aktualizacji światowej części PRNG. Komisja standaryzuje polskie egzonimy i pseudoegzonimy, nie ustala natomiast nazw używanych w językach państw, na których obszarze znajdują się dane obiekty.
Część dotycząca Polski jest aktualizowana na podstawie aktów prawnych, dokumentów i danych dotyczących nazewnictwa, a urzędowe nazwy są weryfikowane corocznie. Zasady tworzenia, aktualizacji, weryfikacji i udostępniania PRNG określa rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 29 stycznia 2021 r. w sprawie państwowego rejestru nazw geograficznych, opublikowane w Dz. U. z 2021 r. poz. 273.
W praktyce oznacza to, że PRNG nie jest zwykłą listą nazw znalezionych na mapach. To referencyjny rejestr wykorzystywany do ujednolicania danych w administracji, kartografii i systemach GIS. Gdy potrzebujesz sprawdzić oficjalną nazwę obiektu w Polsce albo zalecaną polską nazwę obiektu zagranicznego, właśnie od PRNG warto rozpocząć wyszukiwanie.
